Elektrikli Arabalar Hakikaten Ne Kadar Çevreci?

Otomotiv sanayisi, içten yanmalı motorları yavaş yavaş tarih sayfalarına gömerken, elektrikli araçlar (EV) ulaşımın geleceğindeki yegane kurtarıcı olarak lanse ediliyor. Sıfır egzoz emisyonu, sessiz sürüş ve yenilenebilir güç entegrasyonu üzere avantajlar, karbon ayak izimizi küçültme yolunda atılmış devasa adımlar olarak görülüyor.

Ancak vitrindeki bu parlak vizyonun art planında, üretim sınırlarında ve tedarik zincirlerinde yaşananlar ne kadar pak? Etraf örgütü Lead The Charge tarafından yayınlanan yeni ve kapsamlı bir araştırma, araba üreticilerinin tedarik zincirlerinin ne derece pak, adil ve sorumlu olduğunu birinci sefer bu kadar net bir formda gözler önüne seriyor. Sonuçlar ise bölümün büyük vaatleri ile alandaki gerçekleri ortasındaki uçurumu çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor.

Elektrikli Arabalar Etraf Dostu mu?

Elektrikli araçların kullanım ömürleri boyunca klâsik fosil yakıtlı araçlara nazaran etrafa çok daha az ziyan verdiği bilimsel otoritelerce kabul edilen bir gerçek. Bu araçlar, global ısınmanın en yıkıcı tesirlerini hafifletmek ve fosil yakıta dayalı ulaşımın yarattığı halk sıhhati krizlerini çözmek için kritik bir kıymete sahip. Ancak madalyonun görünmeyen yüzünde, bu çağdaş araçlara hayat veren devasa bataryaların üretimi ve bu bataryalar için gereken ham hususların tedarik süreci yatıyor. Global üretim tesislerinin büyük bir kısmı hala fosil yakıtlara ve kömür gücüne ağır bir halde bağımlı.

Daha da kıymetlisi, lityum ve kobalt üzere kritik minerallerin madenciliği, bilhassa Demokratik Kongo Cumhuriyeti üzere bölgelerde önemli insan hakları ihlalleri, çocuk emekçi çalıştırma skandalları ve ağır çalışma şartlarıyla ilişkilendiriliyor.

Tüm bu karmaşayı aydınlatmak ve yalnızca “yeşil aklama” (greenwashing) yapanları ayıklamak gayesiyle Lead The Charge, dünyanın en büyük 18 araba üreticisini 80 farklı kritere nazaran ayrıntılı bir incelemeye tabi tuttu. Çelik, alüminyum ve batarya üretimindeki karbon salınımından; yerli halkların korunması ve emekçi haklarına kadar pek çok başlık masaya yatırıldı.

Araştırmanın en dikkat cazibeli bulgularından biri, Batılı araba üreticilerinin insan hakları ve sorumlu madencilik uygulamaları kelam konusu olduğunda Çinli rakiplerine karşı açık orta farkla önde olması. Lakin genel tabloya bakıldığında kutlanacak çok az şey var. Kıymetlendirme sonucunda, fosil yakıtlardan arındırılmış ve çevresel açıdan sürdürülebilir bir tedarik zinciri kurma gayretlerinde sanayinin genel ortalaması sadece %24 düzeyinde kaldı.

Bu oran geçen yıla kıyasla %5’lik ufak bir ilerlemeye işaret etse de, gidilecek yolun ne kadar uzun olduğunu kanıtlıyor. İnsan hakları ve sorumlu tedarik metriklerindeki sektörel ortalama ise yalnızca %27’de kaldı. Liderlik koltuğunda %49’luk genel skorla sanayinin öncüsü Tesla oturuyor. Onu %45 ile Ford ve %44 ile Volvo yakından takip ediyor. Üst sıraları tamamlayan başka devler ise %41 ile Mercedes-Benz ve %39 ile Volkswagen olarak kayıtlara geçti.

Tablonun karanlık tarafı diyebileceğimiz alt sıralar ise çoklukla Asyalı üreticilerin ambargosu altında. BYD, Toyota, Honda, GAC ve SAIC üzere global oyuncular ne yazık ki listenin en tabanında yer alıyor. Raporda araba üreticilerinin her fırsatta lisana getirdiği gösterişli çevresel amaçlar ile somut icraatları ortasındaki derin tutarsızlıklara da özel bir parantez açılmış.

Örneğin; Toyota, BYD ve Honda’nın çelik tedarik zincirlerinin karbondan arındırılmasına yönelik tüm göstergelerde “sıfır” (%0) çekmesi, sanayinin şimdi temel metallerin üretiminde bile yeşil dönüşümü başlatamadığını gösteriyor.

Bununla birlikte Toyota, bataryaların kullanım ömrü sonrasında geri dönüştürülebilirliğini büyük ölçüde artıran “sökülmesi kolay” yeni jenerasyon batarya dizaynını benimseyerek kendi içinde olumlu bir adım attı. Ayrıyeten batarya tedarik zincirini en çok geliştirmeyi başaran birinci beş şirket Tesla, Renault, Mercedes-Benz, Volkswagen ve Ford olarak sıralandı.

Sonuç olarak; başkan şirketlerin tedarik ağlarını karbondan arındırma konusundaki gayretleri gelecek ismine umut verici olsa da, kesim devlerinin 100 üzerinden ortalama 24 puanla sınıfı zar sıkıntı geçmesi, “tamamen pak ve adil” bir elektrikli araç ekosistemine ulaşmamızın şimdi ufukta görünmediğini kanıtlıyor.

Elektrikli arabalar gezegenimiz için en gerçek alternatif olmaya devam ediyor, lakin otomotiv devlerinin şeffaflık, personel hakları ve üretim süreçlerindeki zımnî karbon ayak izi konusunda taşın altına ellerini çok daha fazla koymaları koşul.